Mundus Latinus: A Course in Practical Latin/Lectio III: Sorōrēs Studiōsae

Praefatio

Latīna lingua omnibus temporibus clāra et ūtilis erat. Nam philosophī et doctī virī multa dē prīncipibus et rēbus pūblicīs scrībēbant, et nōs quoque dē hīs rēbus scrībimus et disputāmus. Magistrī in scholīs et ūniversitātibus rēs gestās et sapientiam antīquam docent, et discipulī eōrum nunc, ut ōlim, verba et sententiās virōrum doctōrum legunt et discunt.

Sed nōn sōlum virī, sed etiam mulierēs doctae litterās amābant et docēbant. Nam in Angliā et in Italiā mulierēs nōbilēs et honestae Latīnē et Graecē sciēbant. Thomas Mōrus fīliās suās laudābat, et Erasmus quoque hās puellās doctās admīrābat, et multī aliī virī doctī cum fēminīs litterātīs dē philosophiā et studiīs disputābant. Cum dē hīs rēbus et temporibus loquimur, tempus praeteritum necessārium est. Nam sine hōc tempore neque rēs gestās nārrāre neque philosophiam docēre possumus.

Nam cum grammaticam discimus, nōn sōlum tempus praeteritum sed etiam personās et genera variāre possumus: eādem viā, licet librōs in bibliothēcā sextī decimī saeculi legere et cum omnibus doctīs - et virīs et fēminīs - dē philosophiā colloquī. Quod hominēs illīus temporis nōn semper intellēxērunt, nōs melius scīmus: doctrīnam nōn genere sed studiō aestimārī. Sī tē in bibliothēcā domesticā saeculī sextī decimī inveniēs, fortasse cum sorōribus studiōsīs vel cum patre docente dē philosophiā et litterīs colloquī poteris - nam domus quoque schola esse potest.

Sorōrēs Studiōsae

In oppidō Eveshamiā, nōn procul ā flūmine Abonā, domus modesta sed honesta stābat. In hāc parte oppidī, ubi mercātōrēs et causidicī habitābant, viae plerumque tranquillae erant - nisi diēbus nundinārum, cum agricolae et mercātōrēs ex vīcīs proximīs frequentēs conveniēbant. Pater, Robertus, vir doctus quī et iūra et theologiam studiōsē coluerat, bibliothēcam modicam sed optimē instructam sibi parāverat. Nam librī eius nōn sōlum dē iūribus et lēgibus, dē rēbus sacris et profānīs, sed etiam dē philosophiā et litterīs tractābant. Studiō perpetuō et ēruditiōne tālī praeditus erat ut magistrī Oxōniēnsēs, quibuscum epistulās assiduē commūtābat, eum ut parem libenter agnōscerent.

In hāc bibliothēcā trēs fīliae eius sedēbant. Margarīta, māxima nātū, Cicerōnem cum Lactantiō comparābat; Catherīna epistulam Erasmī modo lēgerat; Anna, ut solēbat, Augustīnī librōs volvēbat. Nōn sōlum Latīnē et Graecē, sed etiam paululum Hebraicē - sīcut Mōrus fīliās suās docuerat - eās pater erudīverat. Erant quī dīcerent nōn decēre mulierēs tam doctās esse: nam quōmodō virōs inventūrae essent, quī sē minus doctōs esse tolerārent? Quōmodō pācem domesticam cum tantā doctrīnā servārent?

At pater semper verba Erasmī et Mōrī citābat: "Quī dīcunt litterās ā philosophiā mulierēs āvertere, errāre vidēntur. Nam nihil est potentius ad bene vīvendum quam vēritātis et honestī studiōsa contemplatīō, quam philosophia docet." Et profectō, fīliae magistrī nōn tam propter litterās quam propter modestiam et pietātem in oppidō laudābantur.

"Hodiē," inquit subitō Catherīna, "epistulam novam pater ā magistrō Gulielmo Morlandō accēpit. Dē auctōritāte prīncipum scrībēbat."

Studiō perpetuō et ēruditiōne tālī praeditus erat Robertus ut magistrī Oxōniēnsēs, quibuscum epistulās assiduē commūtābat, eum ut parem libenter agnōscerent. Nam fāma doctrīnae eius nōn parum crēverat ex eō quod cum fīliābus suīs multās et subtīlēs quaestiōnēs disputābat.

"Cicerō," respondit Margarīta codicem suum tollēns, "iam omnia dē hāc rē docuerat. Nam cum rēs pūblica periclitārētur, cōnsulēs et senātum auctōritātem suam firmāre docuit."

"Sed nōnne," interpōsuit Anna, "Lactantius hoc ipsum corrigēbat? Nam in Dīvīnīs Institūtiōnibus dēmōnstrāvit quōmodō Cicerō, quamquam multa intelligēbat, tamen veram auctōritātis fōrmam nōn vīderat."

"Lactantius," inquit Catherīna, "et Cicerō eadem docent: potestātem nōn ab ūnō sed ā populō veniēbat. Nam erant quī dīcerent rēgēs ā deō solō auctōritātem accēpisse."

"At Lactantius," respondit Margarīta, "numquam docuit potestātem ā populō sōlō fluere. Nam prīmum docuit quōmodō omnēs pōtestātēs ā deō ad hominēs dēscendēbant."

"Profectō," addidit Anna, "sed vidēte quid Augustīnus dē hāc rē scrīpsit! Nam cum Rōma sub Alaricō cecidisset, multī dē potestāte et auctōritāte dubitābant. Sed ille dēmōnstrāvit quōmodō et deus et populus in hāc rē."

"Semper Augustīnum laudās!" inquit Catherīna subrīdēns. "Sed ego putō nōs hodiē ipsās rēs contemplārī dēbēre. Nam cum Henrīcus."

"Catherīna!" interpōsuit Margarīta. "Nōn dēbēmus dē tālibus rēbus tam līberē loquī. Pater ipse docuit nōs prūdentiam in istīs quaestiōnibus optimam esse magistram."

"At nōn omnia similia erant," interpōsuit Margarīta. "Nam apud Rōmānōs, quōs tam saepe laudāmus, servī ut pecora venībantur! Quis hodiē, inter Chrīstiānōs, tam impiam rem tolerāre posset?"

"Immō," respondit Catherīna, "nūper mercātor quīdam ex Ulyssipōne nārrābat quōmodō in novīs īnsulīs."

"Dē Lusitānīs audīvī," interrupit Anna. "Sed pater dīcēbat Hispānōs theologōs fortiter restitisse. Nam quidam Salamanticae docēns dēmōnstrāverat omnēs gentēs, etiam barbarās, prō frātribus habendās esse. Augustīnus ipse huius reī fundāmenta posuerat cum dē cīvitāte Deī scrīberet."

"Ita prōfectō," inquit Margarīta. "Sed nōnne mīrum est quod tot saeculīs posteā adhūc dē hīs rēbus certātur? Nōs quidem in librīs nostrīs doctōs et bonōs virōs legimus et imitāmur. At interdum, cum apud Cicerōnem multa praeclāra dē iūstitiā et virtūte inveniō, subitō meminī eundem virum, quī tam magnificē dē lībertāte scrībēbat, servōs domī habuisse."

"Recorderis," respondit Anna, "quod pater semper docēbat: 'Lēgimus antīquōs nōn ut omnēs eōrum mōrēs probēmus, sed ut sapientiam ēligāmus, errōrēs vītēmus.' Nam etiam in Cicerone, ut in Augustīnō discimus, multa ēgregia cum paucīs vitiīs mixta inveniēbantur."

Colloquia

Colloquium Primum

Exchange	Soror Māior	Soror Minor
Instructiōnēs	Interrogā dē studiīs. Tempore imperfectō ūtere.	Respondē dē studiīs tuīs et commūnibus. Mūtā verbum in tempus imperfectum, servā persōnam in quaestiōne datam.
0 Exemplum	"Quem auctōrem māne legēbās?" [studiōsē]	quis: Cicerō, Augustīnus, Lactantius tempus: māne, vesperī, post prāndium quōmodō: attentē, studiōsē, diligenter actiō: legō, audiō, spectō Solūtiō: "Cicerōnem māne attentē legēbam." (1s)
1	"Ubi plerumque studēbātis?" [cūriōsē]	praepositiō: in locus: bibliothēca, hortus, cubiculum tempus: māne, vesperī, merīdiē quōmodō: simul, cum patre, sōlae actiō: sedeō, labōrō, discō (2p)
2	"Quōmodō pater librum explicābat?" [placidē]	quis: pater, magister quōmodō: clārē, patienter, doctē quid: liber, sententia, verbum actiō: doceō, loquor, narrō (3s)
3	"Quibus librīs ūtēbāmur?" [placidē]	liber: Aeneis, Īnstitūtiōnēs, Cōnfessiōnēs tempus: cotīdiē, saepe, semper actiō: legō, studeō, tractō (1p)
4	"Quot hōrās in studiīs pōnēbant sorōrēs?" [cūriōsē]	casus: (ablativus temporis) numerus: trēs, quattuor, quīnque tempus: hōra in: studium, lectio, disputātiō actiō: labōrō, discō, maneō (3p)